જગને ઠગે તે ઘંટ, ખુદને ઠગે તે સંત.

( ઘણા વર્ષો પહેલા એક હિન્દી મેગેઝીનમાં ટુંકી વાર્તા વાંચેલી ”ખોટે સિક્કે ” વાર્તાનો મૂળ ભાવ બદલીને બીજા જ સંદર્ભમાં રજુ કરું છુ )

એક ગામમાં એક દરજી રહેતા હતાં, સ્વભાવે પુરા સંત, મનના એકદમ વૈરાગી, નહીં રાગ નહીં દ્વેષ, સાદાઇ અને સરળતાને પણ ધર્મ સમજનારા, સત્યના આગ્રહી,   કુટુંબનુ ભરણ પોષણ કરવા માટે દરજી કામ કરતા,તે પણ એવી જ શ્રધ્ધાથી.

તેમણે એક છોકરાને પોતાની દુકાને કામ પર રાખેલો, ગામમાં એક મારવાડી વેપારી ઘણો ઠગ, જ્યારે પણ આ દરજી પાસે કપડા સીવડાવે ત્યારે જાણી જોઇને ખોટા આવીગયેલા સિક્કાઓ દરજીને પધરાવી દે, દરજી કાંઇ બોલે નહીં એટલે મારવાડી વેપારી સમજતો કે આ દરજીને ખોટા સિક્કાની કાંઇ સમજ પડતી લાગતી નથી. આ વાતનો તે અવારનવાર ગેરલાભ ઉઠાવે.

એક વાર દરજી ઘરે જમવા ગયા ત્યારે દુકાન પર પેલો છોકરો એકલો જ હતો. મારવાડી વેપારી દરજીની દુકાને સીવવા નાખેલા કપડા લેવા આવ્યો. રાબેતા મુજબ ભુલથી આવીગયેલા ખોટા સિક્કાઓ લઇને જ આવ્યો હતો. છોકરો ચાલાક હતો, તેને ગોતી ગોતીને ખોટા સિક્કા મારવાડીને પાછા આપ્યા અને કહ્યું – આ ખોટા સિક્કાઓ છે નહીં ચાલે, બદલીને બીજા આપો. મારવાડીએ કહ્યું -તું તો નોકર છે તને શું ખબર પડે, તારા શેઠ તો ક્યારેય ખોટા સિક્કા પાછા આપતા નથી, લઇલે છાનોમાનો.છોકરાએ કહ્યું -મારા શેઠ હોય ત્યારે આવજો જાવ.

દરજી દુકાન પર આવ્યા ત્યારે છોકરાએ મારવાડી વાળી આખી વાત કરી, અને કહ્યું -તે મને ઠગવા આવ્યો હતો, મે તેને ઘર ભેગો કરી દીધો. દરજીએ છોકરાને કહ્યું -બેટા લઇ લેવા જોઇતા હતાં. તે કેમ ન લીધા ? છોકરાએ કહ્યું -શેઠ શા માટે તમે ખોટા સિક્કા લઇ લો છો. પછી તમે તેનું શું કરો છો ?

દરજીએ કહ્યું -બેટા હું તે બધા સિક્કા જમીનમાં દાટી દઉં છું કારણ કે જો તે સિક્કાઓ ફરતા રહે તો 

કોણ જાણે કેટલાય લોકોને ઠગે, તેને ચુપ ચાપ ચલાવી દેવા માટે કેટલાય લોકોની નિયત ખરાબ થાય.  સારા માણસો પણ આ દુશ્ચક્રમાં આવતા રહે, તેના કરતા આવા દુશ્ચક્રને જમીનમાં દાટીને જો ખતમ કરી શકતાં હોઇએ તો આપણું બગડી બગડીને કેટલું બગડે ? બેટા ઘણી ખરી વ્યવસ્થા આપણે જ સંભાળી લેવી પડે, બધું ઇશ્વર પર ન છોડાય .

                    મને મજબુરના કરશો, નહીં વિશ્વાસ હું લાવું,

                                  અમારાના અનુભવ છે, તમારા પણ દગો દેશે.

                  હું જાણું છું છતાં નિશદિન લૂંટાવા જાઉં છું “નાઝિર”,

                                 શીકાયત ક્યાં રહી કે આ લૂંટારા પણ દગો દેશે        -  “નાઝિર “

બ્લોગ-૭૫

બાકી જે હશે, તસ્વીર બોલશે..

મિત્રોએ ઇ-મેઇલ દ્વારા પાઠવેલી થોડિક છુટક છુટક રચનાઓ છે અને મજાની છે, આખી ગઝલમાં ઘણી વખતે છેલ્લે પુરુ કરતાં આંટા આવી જાય અથવા વિષયાંતર થઇ જાય અને આડા અવળા કુદકા મારવા પડે તેવું બને, તેમ છતાં બે પંક્તીતો એવી નીકળે જ, જે વાંચતા જ વાહ.. વાહ.. બોલી જવાય.

લખું  ઝાકળથી પત્ર,

ને તમે તડકામાં ખોલો તો ?                                                            

======================================================                   તમે વાતો કરો તો મને સારું લાગે,

    આ દૂરનું આકાશ મને મારું લાગે.

=================================================

દોડશે હું ને મારો પડછાયો,

        એ જ જોવાનું , કોણ પહેલું છે.

.

                                

 

 કહે કુંડળીમાં ક્યો ગ્રહ નડે છે ?

     તને હું ગમું છું,  મને તું ગમે છે.

                 છતાં આ વિધીને શું વાંકુ પડે છે ?

———————————————————————————————————————————————————–

     ઘર સુધી તું આવવાની જીદ ના કર,    

     ઘર નથી, નહીતર ના પાડું તને ?

           આ સમય પાસેથી હું ઝુંટું તને.

                                                        આવતો લખલૂંટ હું લૂંટું તને.

                                      તું સરોવર મધ્યમાં ઉભી રહે,

                                      ને કમળની જેમ હું ચુંટું તને.

                                                  હો તરસ એવી કે રોમરોમથી.

                                                  તું પીએ ને તોય હું ખુટું તને.

                                   નામ તારું, નામ તારું, નામ તારું

                                   એકડાની જેમ હું ઘુંટું તને.

—————————————————————————————–

હંમેશા પંખી પાસે ઝાડ એવી એષણા રાખે,

ભલે નભમાં ઉડે પણ ડાળ ડાળે બેસણા રાખે.

——————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————-

વાવ્યા છે બીજ મેં છુટ્ટા હાથે,

હવે વાદળ જાણે ને જાણે વસુંધરા.

બ્લોગ-૭૪

અંતર્નાદ નો ખરો નાદ..

તા ૧૨-જાન્યુઅરીએ પુનામાં  એસ.પી. કોલેજના ગ્રાઉનડ પર “Art of Living Foundation” દ્વારા આયોજીત ”અંતર્નાદ” કાર્યક્રમ જોવાનો લ્હાવો મળ્યો.એક મિત્ર આ સંસ્થામાં ઘણા સક્રિય છે,તેમણે જ આગ્રહ કરીને આ કાર્યક્રમ જોવા ખાસ આવવા કહેલું.

આ કાર્યક્રમની ખાસ વિશેષતા એ હતી કે દેશભરમાંથી આવેલા શાસ્ત્રીય સંગીતના જાણકાર એવા ૨૭૫૦ યુવક યુવતીઓએ એક સાથે એકજ સ્ટેજ પર આ કાર્યક્રમ રજુ કર્યો હતો. પંડીત સાજન મિશ્રા, પંડીત રાજન, કેદાર પંડીત અને પ્રખ્યાત ગાયક અને મ્યુઝીક કંપોઝર શંકર મહાદેવન જેવી હસ્તીઓએ આ કાર્યક્ર્મની ગીનીઝ -બુકમાં નોંધ લેવાય તેવો ભવ્ય બને તે માટે અથાગ પરીશ્રમ લીધો હતો અને રિહલ્સર  કરાવ્યા હતાં, આ કાર્યક્રમની રજુઆતમાં તેઓ પણ સાથે જ હતાં. સાથે સાથે પૂ. શ્રી રવિશંકર મહારાજનું સાન્નિધ્ય પણ.

આખા કાર્યક્રમનો મૂળ હેતુ તો હતો આ સંગીતથી એક દિવ્ય અનુભૂતી થાય અને આત્મા સુધી પહોંચે તેવો “અંતર્નાદ” સમો આનંદ અનુભવાય.પૂ. શ્રી રવિશંકર મહરાજનો સંગીત વિષેનો આધ્યાત્મીક અભીગમ મનને સ્પર્શી ગયો. અને આખા કાર્યકર્મમાં તેવી અનુભૂતી થયાનો સંતોષ થયો. લગ ભગ દોઢેક લાખ જેટલો માનવ મહેરામણ આ કાર્યક્રમમાં ઝુમી રહ્યો હતોં, સૌ,૨૭૫૦ કલાકારોના કંઠમાંથી નીકળતા મધુર સ્વરોને માણી રહ્યાં હતાં. હું પણ એમાંનો એક હતો.

મારે જે કહેવી છે તે વાત આથી કંઇક વધારે વિશેષ છે. લાખો લોકો આ સંગીતને માણવામાં મગ્ન હતાં તેમાં ઓડિયન્સની વચ્ચે, અમે જ્યાં બેઠા હતાં ત્યાંથી લગભગ વિસેક ફૂટ દૂર એક સોળથી સત્તર વર્ષનો યુવાન આખા સંગીતના પુરા કાર્યક્રમ દરમિયાન તાલ અને એક એક શબ્દો સાથે શાસ્ત્રીય નૃત્ય કરતો હતો. શાસ્ત્રીય નૃત્યનો જાણકાર હશે. “અંતર્નાદ” નો ખરો નાદ તો આ એક જ યુવાનને લાગ્યો હોય તેવું પ્રતીત થતું હ્તું. મારી પાસે સારો કેમેરો ન હતો, અને મોબાઇલ કેમેરાથી લીધેલો ફોટો બહુ સારો નથી આવ્યો.

શરુઆતમાં તો મને એવું લાગ્યું હતું કે કોઇ ગાંડપણ આદરી રહ્યું છે. પણ ઉભા થઇ મેં નજીક જઇને જોયું તો હું ઘણો પ્રભાવીત થઇ ગયો, ઘણા વોલીંટીયરો અને વ્યસ્થામાં આવેલા પોલીસો પણ તેને અટકાવવા દોડી ગયા પણ બધાના મારા જેવા જ હાલ થયાં.તેની સુંદર અને મોહક થીરકનને રોકવાનું કોઇને મન ન થયું, સૌને થયું નૃત્ય  ભલે ચાલું રહે. તેનો નાદ… બીજાને પણ આંનંદ આપતો રહ્યો.  કોઇનીયે શરમ રાખ્યા વગર, કોઇનીયે પરવા કર્યા વગર, કોઇ તેને જુએ છે કે નથી જોતું એવી પણ દરકાર કર્યા વગર તે નૃત્ય કર્યે જતો હતો. તેની નૃત્યની જે થીરકન અને મોહક ભંગીમાઓ અને ગીતના એક એક શબ્દો સાથે મેળ ખાતી તેની મુદ્રાઓ, આ..હા..”અંતર્નાદ” આખા કાર્યક્રમનો જો ખરે ખર આનંદ લૂંટ્યો હોય તો આ યુવાને !  મને મનોમન થયું કે ખરો નાદ લાગે ત્યારે જ અંતર્નાદનો આનંદ મળે, શ્રોતાઓ વચ્ચે બેસીને એક શ્રોતા બનીને ક્યારેય નહીં….

વર્ષો પહેલા ”અમીર ખુશરો” ટી.વી. સીરીયલ જોઇ હતી. એક દ્ર્શ્ય યાદ આવે છે. અમીર ખુશરો નામી સુફી સંતો માહેનાં એક સંત હતા. એક વાર એક બાદશાહે અમીર ખુશરોને પોતાના દરબારમાં બોલાવ્યા અને કહ્યું ” हमने सुना है, आपकी धुन सुन के रुहानी एहसास हो जाता है, हम आपसे विनती करते है, हमे भी रुहानी एहसास कराइए |” અને પછી અમીર ખુસરો એક નાદ સાથે ધુન લઈ, ભર્યા દરબાર વચ્ચે તાન સાથે એવા નાચે છે કે (સુફી સંતો ખાસ પ્રકારે  ફુદરડી ફરતા ફરતા નૃત્ય કરે છે, જેમાં માણસ પોતાનું શાન ભાન ભુલી ને તન્મય થઇ જાય છે, આ દ્ર્શ્ય એટલું સુંદર રીતે રજુ કરેલ હતું કે જુઓ તો જ ખ્યાલ આવે ) દ્રશ્યના અંતમા બાદશાહથી રહેવાયું નહી અને પોતે સિંહાસનથી નીચે ઉતરી અમીર ખુશરો સાથે ધુનની તાનમાં ફુદરડી ફરવા લાગે છે અને શાનભાન ભૂલી ખોવાઇ જાય છે, દ્ર્શ્યના અંતે તે ખુશરોને ભેટી પડે છે. અને કહે છે ” आज आपने सचमुच रुहानी एहसास करादीया” આ આખું દ્રશ્ય યાદ આવે છે,પોતાની જાતનું પણ શાનભાન ન રહે તેવા નાદ અને દિવ્ય સંગીત સાથે ઝુમી ઉઠવું એટલે “અંતર્નાદ”…    

                   ભલે જળ ન સીંચો તમે તે છતાંયે,

                                    અમે ભીંત ફાડીને ઉગી જવાના…                                 બ્લોગ-૭૩

સ્પર્શ

   મોરપીચ્છના જેવો તારો સ્પર્શ,

                  ને, અંદર દરિયો ડોલમ ડોલ,

                             ચડ્યો ચાંદ હિલોળે,

                                      હિલોળે આખું રે  આકાશ,

                                         આંખો  બંધ,

                        લઇ મેઘધનુષી રંગ.

                          ઉડી ધરતીની સુગંધ,                              

                ઉડી પતંગીયાની ટોળી,

                     ફરરર… કાળજાને કોરી,

         ટહુક્યા મોર ઉંડે મનમાં,

               વાયરો લઇ ઉડ્યો ગગનમાં,

                      હવે ઉતરશું આકાશેથી મોરપીચ્છની જેમ,

                            તારા સ્પર્શે, સ્પર્શે.

                                              મોરપીચ્છના જેવો તારો સ્પર્શ.        -સ્વરચિત

( http://www.mitixa.com/દક્ષેશ ભાઇના બ્લોગમાં “મને પાણીની જેમ કોઇ સ્પર્શે”  કવિતા વાંચી અને ઘણા સમયથી “સ્પર્શ ” વિષે લખવાની મનમાં દબાયેલી ઇચ્છા જાગી, એક અછાંદસ રચના પણ બની ગઇ, પ્રેરણાનું શ્રેય દક્ષેશ ભાઇને જ  તો.)

લખતાં પહેલા જ એક વિચાર આવે છે કે સ્પર્શની ભાષા વિષે શબ્દોમાં લખવાનું છે ! હકીકતમાં તો જ્યાં શબ્દો ઓછા પડે છે ત્યાં સ્પર્શની ભાષા કામ કરી જાય છે. સ્પર્શની ભાષા રોમ રોમમાં ઉતરીને અંતર સુધી પહોંચી જાય છે. પછી આંખોનું કામ શરુ થાય છે તે પણ મૌનની ભાષામાં, આંખો સ્પર્શનો પ્રત્યુત્તર. આંખો બંધ કરી ભાવુક બનીને આપે તો સમજવું કે સ્પર્શનો જાદુ અંતરના ઉંડાણ સુધી ઉતરી ગયો, ઉપર લખેલી કવિતા મુજબ ઊડીને આકાશને આંબી ગયાનો આનંદ થાય, આંખો ક્યારેક ખુશી વ્યક્ત કરીને તો ક્યારેક મૌન સ્વીકૃતીથી ક્યારેક આંસુથી તો ક્યારેક સમર્પણ ભાવથી, ક્યારેક આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરીને તો ક્યારેક પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન સાથે મૌન પ્રત્યુત્તર આપતી રહે છે. સ્પર્શમાં એટલી ભીનાશ હોય છે કે સામેના  પાત્રને ભીંજાયા સિવાય છુટકો જ નથી. સ્પર્શની ભાષામાં ફક્ત એક જ શરત નીભાવવાની રહે છે, તે સામેના પાત્ર પ્રમાણે સ્પર્શની મર્યાદા.

મારો અનુભવ  કહું છું. દુનિયાની કોઇ પણ ભાષા શીખતા વધુમાં વધુ બેથી ત્રણ વર્ષ લાગે, પણ સ્પર્શની ભાષા શીખતા વર્ષો વિતી જાય એવું બને. હું આજ કાલ મારા બે મહિનાના પૌત્ર પાસેથી સ્પર્શની ભાષાના પાઠ શીખી રહ્યો છું. હું જ્યારે તેને રમાડું છું ત્યારે તેના ઉપર આખો ઝળુંબીને ચહેરાથી સ્પર્શું છું અને તે ખીલખીલાટ હશે છે. મારી પુત્રવધુ મને કહે છે ” પપ્પા આર્યન તમારી સાથે બહુ ખીલી ઉઠે છે ” ત્યારે મને લાગે છે કે હું સ્પર્શની ભાષામાં સારા માર્કે પાસ થયો છું. મારી દિકરીનો પાંચ વર્ષનો પુત્ર કંઇક કાલુ કાલુ બોલીને જ્યારે મને ખુશ કરી દે છે ત્યારે હું પ્રેમથી પ્રત્યુત્તર સાથે તેના નાકના ટેરવાને હળવો સ્પર્શ કરું છું ત્યારે એ મને એકદમ લીપટી જાય છે અને મને લાગે છે કે હું સ્પર્શની ભાષામાં પાસ થયો. ભુતકાળ યાદ કરું છું ત્યારે સમજાય છે કે મારા પુત્ર અને પુત્રીના નાનપણના દિવસોમાં હું સ્પર્શની ભાષામાં ક્યાંક કાચો પડ્યો હતો.

નાનપણથી જ સ્પર્શની ભાષા શીખવા મળે છે પણ સમય જતા કદાચ તેના ઉપર નાના નાના અહંકારોની પર્તો ચડતી જાય છે. મને યાદ છે કે બીલ્લી પગે છાનામાના પાછળથી આવીને મિત્ર કે સહેલી બે હાથે આંખો દબાવીદે ત્યારે બે હાથ ઉંચા કરી તેના ચહેરાને સ્પર્શ કરીને ઓળખી બતાવવા પડતા. આજે એવું લાગે છે કે ઘણી વખત મિત્રસાથે સ્પર્શનો ઉષ્માભર્યો પ્રયોગ કરવામાં નાનો નાનો અહંકાર બીલાડીની જેમ આડો ઉતરે છે અને પાછળથી કંઇક ચુકી ગયાનો અહેસાસ થાય છે.

સ્પર્શની ભાષા વિષે ઘણું બધું મનમાં આવતું જાય છે. વડીલોને દેખાવ પુરતો નહીં પણ સાચા દિલથી ચરણ સ્પર્શ કર્યો હોય તો  આશિર્વાદના ફુલોનો ઢગલો થઇ જાય. સ્પર્શની ભાષા બે વ્યક્તીને જોડવાનો સેતુ બની જાય છે. ગુસ્સે થયેલા મિત્રને સમજાવવામાં જ્યારે શબ્દોના શસ્ત્રો પાછા પડે ત્યારે હાથ આગળ કરીને તેનો હાથ પકડી થોડા નરમ અને ઉષ્મા ભર્યો સંવાદો કરવામાં જો સફળતા મળે તો મિત્ર જરુર ઠંડો પડી સમાધાનના માર્ગ પર વળતા કદમ ભરશે. રીંસાઇને પડખું ફરી ગયેલી પત્નીને મનામણા કરવામાં જ્યારે શબ્દો વામણા સાબિત થતા હોય છે ત્યારે તેના ખભા પર એક પ્રેમ ભર્યો મૌન સ્પર્શ જીતી જાય છે, સાગરના મોજા જેમ પાછા વળે તેમ રીસામણા પાછા વળી જાય છે. વિદાય લઇ સાસરે જતી દિકરી જ્યારે પિતાને ભેટી પડે છે ત્યારે ભલ ભલો લોખંડી પુરુષ મીણની જેમ પિગળીને ભાંગી પડે છે.

પાળેલા પ્રાણીઓને પણ Go there & Come down, Seat here જેવા અઘરા શબ્દોમાં આદેશ આપવા કરતા પ્રેમથી પંપાળીને પડખે બેસાડવા વાળા પણ જોયા છે. માનવી અને પ્રાણીઓનો અદભુત પ્રેમ જોયાનો સંતોષ થાય. બિમાર માણસની ખબર પુછવી જરુરી છે ” ક્યા ડોક્ટરની દવા ચાલે છે ? શું ખોરાક લેવાની છુટ આપી છે ? વિગેરે વિગેરે, પણ એક પ્રેમ ભર્યો માથા ઉપર સ્પર્શ કરી કહી દો “કઇં નથી કાલે ઓફીસ જવા માંડશો, જો જો !” અને માણસ ખરે ખર જલદી પથારી છોડે છે એવું જોયું છે.

અંધ જનોની તો આખી દુનિયા જ સ્પર્શ પર વસેલી હોય છે.દશમાં ધોરણમાં ઇંગ્લીશ પાઠ્ય પુસ્તકનો એક પાઠ યાદ આવે છે ” એક સાંજ ” જેમાં કથાનો નાયક અંધ હોય છે તેનું આંખનુ ઓપરેશન સફળ થાય છે અને ડોક્ટર તેને રુમમાં પડેલી વસ્તુઓ ઓળખવા કહે છે, તે દેખી શકે છે છતાં હંમેશની જેમ સ્પર્શની ભાષાનો જ સહારો લેવો પડે છે અને એક પછી એક વસ્તુઓને સ્પર્શતો જાય છે અને નામ બોલતો જાય છે, ટેબલ, ગ્લાસ, ઘડીયાળ, બે ત્રણ અંગત વ્યક્તીઓને ઓળખવાનું કહેવામા આવે છે ત્યારે પણ તેને ચહેરા પર હાથ ફેરવી અને એક પછી ઓળખ કરવી પડે છે. ” છે ને અદ્ભુત વાત ?, અને જ્યારે સાંજ પડે છે ત્યારે તે રુમમાં એકલો જ હોય છે. પ્રકાશ ઓછો થતો જાય છે અને તે ગભરાય છે. ડોક્ટરને બુમ પાડે છે ” ડોક્ટર સાહેબ, મારી દ્રષ્ટી પાછી ધુંધળી થઇ રહી છે. ડોક્ટર તેને હાથ પકડી હળવેથી સ્પર્શ કરીને કહે છે ” ગભરાવ નહીં, સૂરજ આથમી રહ્યો છે અને સાંજ ઢળી રહી છે. કાલે ફરી સુરજ ઉગશે, પ્રકાશ ફેલાશે તમે ફરી બધું ચોખ્ખું જોઇ શકશો.

બ્લોગ-૭૨

શું રચના પણ દિકરીની જેમ પરાઇ થઇ જાય ?

( હિન્દુસ્તાન, પાકીસ્તાન સરહદના લીટા તણાયા, ફૈજ સાહેબ સીયાલ કોટના વતની હતા એટલે રાતો રાત પાકીસ્તાની થઇગયા,પણ ૧૯૮૧ માં જ્યારે હિન્દુસ્તાનની મુલાકાતે અલ્હાબાદ આવ્યા ત્યારે હિન્દુસ્તાનના શાયરો અને રચનાકારોને એવા પ્રેમથી મળ્યા કે જાણે સરહદોના લીટા તાણવાવાળા માણસો ઓછા અને છિંછરા સાબીત થયા. જાણે અજાણ્યે એવો અહેસાસ થયો કે આપણે અને વળી સરહદને શું ? )

૨૫-એપ્રિલ-૧૯૮૧ ની આ વાત છે. સરહદની પેલે પારથી લોક દિલમાં વસેલા પાકિસ્તાની શાયર ફૈજ અહમદ ફૈજ જ્યારે અલ્હાબાદ આવેલા ત્યારે અલ્હાબાદ વિશ્વવિદ્યાલયના પ્રાંગણમાં તેમનાં માનમાં એક મુશાયરાનું આયોજન કરાયું હતું. મંચ પર બે મહાન હસ્તીઓ મોજુદ હતી. ફૈજ અને ફિરાક ગોરખપુરી, હિન્દી સાહિત્ય જગતની વિદુષી કવયીત્રી મહાદેવી વર્મા પણ મંચ પર હતાં.   ફૈજ સાહેબનું સન્માન આ સિવાય બીજી કઇ રીતે હોઇ શકે ?  તે દિવસે અલ્હાબાદનાં વિદ્યાર્થીઓએ પણ નાના મોટા આંદોલનો પડતા મૂકીને ફૈજ અને ફીરાક ગોરખપુરીને મુક્ત મને માણ્યાં, ચારથી પાંચ હજાર શ્રોતાઓએ હાજરી આપી ફૈજ સાહેબને સનમાન્યા.

કાર્યક્રમ સમાપ્ત થયાં પછી ફૈજ સાહેબને મળવા દિગ્ગજ રચનાકારો વિભુતી નારાયણ રાયના નિવાસ સ્થાને એકઠા થયાં. એક રંગીન મિજાજી શામ હતી. રવિન્દ્ર કાલીયા, ઉપેન્દ્રનાથ અશ્ક, ગરિમા શુક્લા, વિગેરે હિન્દી સાહિત્ય જગતની જાણીતી હસ્તીઓ  ફૈજ સાહેબને મળવા આવી હતી. ફૈજ બધાને એવા મુક્ત મને મળ્યા, કે એક વાર તો થઇ ગયું કે હિદુસ્તાન પકિસ્તાનની સરહદો તો જમીન પર તાણેલા લીટા છે. જ્યારે પણ સાચા દિલના અને પ્રેમના ફરીસ્તાઓ સરહદ પાર કરીને આવે છે ત્યારે લોકોના હૃદયમાં એટલા જ ઉતરી જાય છે. જે ધરતી પરથી આજે આતંક ફેલાવવા શૈતાનો ઉતરી આવે છે, એ જ ધરતી પરથી ક્યારેક પ્રેમના ફરીસ્તાઓ પણ આવ્યા છે.

તેમણે એ વખતના સમયમાં યુધ્ધના ચક્રોમાં ફસાયેલા ફિલીસ્તીનના બાળકો માટે એક લોરી ગીત રજું કર્યું હતું . “મત રો બેટે…”જેનો ભાવાર્થ એવો હતો કોઇ પણ મુલ્ક માણસોને જીતવા શસ્ત્રો શા માટે એકઠા કરે છે ? માણસોને જીતવાનું હથિયાર પ્રેમ તો તેની પાસે જ છે.

રવિન્દ્ર કાલીયાએ ફૈજ સાહેબને એક પ્રશ્ન પૂછ્યો,

“ फैज साहब आपको नहीं लगता कि जब कोइ गायक किसी शायरकी गजल बहेतरीन गा लेता है तो वह गजल शायर  के हाथ से निकल कर वो गायक की हो जाती है ?

फैज बडे मुलायम तरीके से बोले

“मुझसे लोग अक्सर ऎसे ही कहते है, फैज साहेब वह “ नूरजहां” वाली गजल सुना दिजीये, फैज साहेब आपसे वो “फरीदा खानम” वाली गजल सुननी है , फैज साहेब वो गजल तो आप सुनाही दिजीए   “ मुझसे पहली-सी मुहब्बत मेरे महेबुब न माग “ । 

फैज हंस के बोले “सच बताउं, अबतो मै भी भूल गया हुं कि “ मेरे महेबुब” होना चाहिए कि  “मेरी महेबुब” होना चाहिए “।

અને વાતાવરણમાં એક દમ હાસ્યના ઠહાકાઓ ફુટી પડે છે.

છે ને આ પણ એવું જ દર્દ ? જેમ દિકરી સાસરે જઇ ને પરાઇ થઇ જાય તેમ રચનાઓ પણ પરાઇ થઇ જાય. હું મારી દિકરીને ઘરના લાડકા નામે “કેટી “ કહીને બોલાવું છું. ફોન પર તેના સાસરે વાત કરવી હોય તો કહેવું પડે છે “ જરા કોમલને ફોન આપજો ને ! “

બ્લોગ-૭૧

પાંદડાની પાછળ લખ્યાં નસીબ

( અમુક મોટા માણસોના મોટા મોટા ક્વોટ્સ અને પ્રગતિ કરવા માટેના આદર્શ વિચારો, સિસ્ટમમાં અને આધુનીક વ્યવસ્થામાં અટવાયેલા દરેક માણસ માટે વ્યવહારુ સાબિત નથી થતાં, એક વાર્તા રુપે આ વાત રજુ કરવાની કોશિષ કરી છે )

તે રાત્રે ઘરે પહોચ્યો ત્યારે લગભગ દશ વાગી ગયા હતા.આજે તે ઘણો ગમગીન થઇ ગયો હતો. પત્નીએ કહ્યું  ” ઘણું મોડું થઇ ગયું નહીં ? ” ત્યારે તેણે ઉંડો નિસાસો  નાખીને જવાબ આપ્યો હતો ” મોડું થાય જ ને ! એ માણસ બહુ ઉંચા ગજાનો અને દેશના સફળ થયેલા Top ten માહેનો એક હતો, તેની અંતિમ ક્રિયા આપણા જેવા સાદા માણસોની જેમ ટૂંકામાં થોડી પતે ? “. 

તે એક મહાપુરુષની સ્મશાન યાત્રામાં ગયો હતો. અંતિમ દર્શન માટે બે કલાક લાઇનમાં ઉભો હતો, કારણ કે મરનાર મહાપુરુષ તેની કંપનીના માલિક હતાં. અન્નદાતા હતાં. દેશની મોટી મોટી હસ્તીઓ સ્મશાન યાત્રામાં સામેલ હતી. આ પણ એક મોકો હતો, તેણે ફક્ત ટી.વી.માં કે છાપામાં જોયલા ચહેરાઓ આજે પ્રત્યક્ષ જોયા. તે લાઇનમાં ઉભા ઉભા બધા સેલિબ્રેટીઓ અને જાણીતી હસ્તીઓને જોયા કરતો હતો. છાપામાં કે  ટી.વી. પર જોયેલા ચહેરાઓ અને પ્રત્યક્ષ દેખાવમાં કેવા લાગે છે, તેના મનમાં સતત સરખામણી ચાલ્યા કરતી હતી. ઘણી વખત પોતાના શરીર પર નજર નાખી લેતો અને તેને તેમનામાં અને પોતાનામાં ખાસ કંઇ ફેર લાગતો ન હતો.

“તને ખબર છે ? તેમની અંતિમ ક્રિયાની વિધી કોણે કરાવી ? ” તેણે એકા એક વિચાર તંદ્રામાંથી બહાર આવી પત્નીને કહ્યું.  ” પેલા મોટા પંડીત નથી ? જે અવાર નવાર ટી.વી. પર કથા કરતા દેખાય છે ?” પછી માથું ખંજવાળીને તે નામ યાદ કરવા લાગ્યો. પત્નીએ બે ત્રણ નામ બોલીને યાદ કરાવવાની કોશિષ કરી, તે ના ના બોલતો રહ્યો. ” અરે.. આ… હાં પેલા ઉમેશ ભાઇ અમરેલી વાળા, પેલા કથાકાર ! ”.  પત્નીએ આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું  ” હેં, હં.. મોટા માણસની વાત નો થાય “.

“આખા રસ્તે  તેમના મોટા મોટા ફોટા વાળા બેનરો લગાવેલા હતાં.” તે પત્નીને કહેતો ગયો, પત્ની આશ્ચર્ય સાથે સાંભળતી રહી. “તેમના ફોટા નીચે જાત જાતના સુત્રો લખેલા હતા.

“પાંચ તત્વોનું આપણું શરીર બનેલું છે, તેઓ શ્રીએ તેમની જિંદગીમાં આ પાંચ તત્વોના ગુણોને સાકાર કરી બતાવ્યા. ’આકાશ’- તેઓ શ્રી ના વિચારો અને સ્વપ્નો આકાશની જેમ અનંત હતાં. “ 

પત્નીએ અધવચ્ચે જ પુછી લીધું ” તમે એવું ન કરી શકો ? ” મે કહ્યું ” કરી શકીએ, પણ નોકરી કરતા હોય તેને કંઇ લાભ ન થાય, અને તને તે નહીં સમજાય. કારણ કે તું નોકરી નથી કરતી. ” તેણે આગળ વધાર્યું ” અગ્નિ- અગ્નિની જેમ તેમણે પ્રગતીની મશાલ પ્રગટેલી રાખી, મારી વાત કરું તો પ્રગતી માટે હું ગમ્મે તેટલો પ્રયત્ન કરું તોય, પાંચ વર્ષ પહેલા મને પ્રમોશન ન મળે ” પત્નીએ કહ્યું ” કેમ ?”   મે કહ્યું ” કંપનીના અમુક નિયમો હોય, તે આવા મહાન બિઝનેસ મેનોએ જ બનાવ્યા હોય છે.  હવે આગળ સાંભળ , વાયુ- His progress Touching the lives like Air ”  પત્નીએ કહ્યું ” તમે તો ઇંગ્લિશ માં ચાલુ થઇ ગયા.”      “સોરી, સોરી અ… ક્યાં પહોંચ્યો હતો ?  વાયુ- યસ, તેમની સિધ્ધીઓ અને સફળતા ઘણી જિંદગીઓને વાયુ, એટલે કે હવાની  જેમ સ્પર્શી  હતી “.  પત્નીએ કહ્યું ” બસ પતી ગયાં ? “     ”ના ના હજી બે બાકી છે. પૃથ્વી અને જળ, આ સુંદર પૃથ્વીના લોકોની પ્રગતી માટે તેઓ વિચારતા અને  જળ એટલે કે પાણીની જેમ તેઓ વહેતા રહ્યાં એટલે કે એક પછી એક બિઝનેસ વધારતા રહ્યાં, આપણેતો પહેલી તારીખે પગાર આવે એટલે આપણા ઘરનું વિચારવું પડે, છોકરાઓની ફી, ઇલેક્ટ્રીક અને ટેલિફોનના બિલ, કરિયાણાનું બિલ ,ખરુને ? આખી પૃથવીનો વિચાર કરીએ તો કોક ગાંડા ગણે, શું કહે છે ?”

પત્નીએ માથું ધુણાવ્યું અને હા માં હા ભરી  ” અને કંઇક બીજું પણ તમારા મોઢે સાંભળેલું, જોને કંઇક થીંક બિગ, અને ફાસ્ટ એવું એવું કંઇક હતું “. તે એકદમ હસી પડ્યો, પછી વળી જોરથી હસ્યો ” કેમ, કેમ આટલા બધા કેમ હસો છો ?” 

તે હસવું ખાળીને પછી બોલ્યો ” સાંભળ.. સાંભળ તું પણ હસી પડીશ, મે એક વાર મારી કંપનીમાં Big Think કર્યું હતું અને Fast કર્યું હતું, હતું એમ જાણે, એક મશીન અમારે ત્યાં વારે ઘડીએ બંધ પડતું હતું, એટલે વર્ષે દહાડે રુપીયા બે કરોડનું નુકશાન થતું હતું. મે એક આઇડિયા આપ્યો અને મશીનમાં નાનું એવું મોડીફીકેશન કર્યું, એટલે કે એક પાર્ટમાં નાનો એવો ફેરફાર કર્યો અને આઇડિઆ સફળ થયો, મારી કંપનીનું મે બે કરોડ રુપીયાનું નુકશાન થતું અટકાવ્યું , બોલ નાની વાત કહેવાય ? Big કહેવાય કે નહીં ? ”

“પછી ? ” પત્નીએ ઇન્તેજારી બતાવી. ” પછી શું, મને Good suggesion નો ૫૦૦ રુપીયાનો અવોર્ડ મળ્યો અને મારા બોસને બે કરોડનું નુકશાન થતું અટકાવવા બદલ  પ્રમોશન મળ્યું, બોલ !   ” પત્ની બોલી ” એમ કેમ ?”  તેણે કહ્યું મે તને કહ્યું હતું ને આ મોટા મોટા આદર્શ વાક્યો નોકરી કરવા વાળાને કંઇ કામના નહીં, આપણા નસીબ આડે પાંદડુ નહીં, નસીબ જ પાંદડા પાછળ લખાયેલા હોય છે, ખરુ ને ? ” પત્નીએ કંઇ બોલ્યા વગર માથું ધુણાવ્યું.

તેણે કહ્યું ” આ બધું શરું કરવું હોય તો પહેલી શરત તો એ જ છે કે નોકરી મુકવી પડે.” પત્નીએ હળવેથી ટપલી મારીને કહ્યું ” એવું તો કંઇ થાતું હશે, તમે Big think ન કરો તો કંઇ નહીં પણ જરા લાંબુ તો વિચારો Long Think ” તે થોડી હસી પડી પછી બહું ડાપણ વાળી વાત કરી ” બધા જો Big Think ના રવાડે ચડી નોકરી છોડી દે તો પછી કામ કોણ કરશે ? “

તે ફરી વિચાર કરવા લાગ્યો, લાઇનમાં ઉભા ઉભા તેને જે મોટી મોટી હસ્તીઓ જોઇ હતી તેનામાં અને પોતાનામાં આમ  કંઇ ખાસ ફરક દેખાતો ન હતો, ટી.વી.માં કે અખબારોમાં તેઓ તદન જુદા લાગે છે એવું કેમ હશે ?

બ્લોગ-૭૦

અંગુલી માલ-૨

( આ પહેલા મે મારા એક બે બ્લોગમાં ” મુર્ગીઓ સાવધાન ” ૨૦-ઓગસ્ટ-૨૦૦૯ અને ” ગોલ્ડ મેડલો-ઓલમ્પિક” ૨૨- ઓગસ્ટ-૨૦૦૮ માં માંસાહાર માણસ માટે કુદરતી વ્યવસ્થા નથી જ, તેવી રજુઆત અને તર્કો આપેલા, હવે આ રજુઆત એક વાર્તા રુપે )

સામે ઘુઘવતો સમુદ્ર ,ટ્રાફીકની લાઇટો અને ની-ઓન લાઇટોના ઝબકારા એક અલગ જ માહોલ પુરા પાડતા હતાં, મરીન લાઇન પર આવેલી એક મિડલ ક્લાસ હોટેલ “હોટલ સાગર ” આમતો મધ્યમ લાલ રંગની રોશની અને ગ્રાહકોના ઝીણા ઝીણા શોરથી અને હસી મજાકના ઠહાકાથી ધમ ધમતી હોય છે, પણ આજે જરા માહોલમાં એકા એક ચુપ્પી આવી ગઇ. એક મિત્રોના ગ્રુપમાં ગરમા ગરમી થઇ ગઇ. એક શખ્શ ગ્રુપ છોડીને વોક-આઉટ કરી ગયો.

સિધ્ધાર્થ ગ્રુપમાંથી ઉઠીને ચાલતો થઇ ગયો હતો.

નરેન્દ્રએ બંટીને ઘણી વખત સમજાવ્યો હતો “ સિધ્ધાર્થ નોન-વેજ નથી ખાતો તો નથી ખાતો, તું શા માટે તેને ચીડવે છે , અને શા માટે દુરાગ્રહ રાખે છે કે તે નોનવેજ કેમ નથી લેતો? “   

બંટી કહેતો “ સાલો બકરી છે બકરી  ઘાંસ ફૂસ ખાતો હોય છે.આપણી સાથે દોસ્તી કરીને કંઇ શીખ્યો નહીં, મુંબઈ આવ્યો છે અને સાવ ગોચ્યા જેવો બની ને રહે છે, પાછો આપણને શિખવાડે છે, જીવ હિંસા કરીને પેટ ભરવાની કે જીભના ચટાકા કરવાની જરુર શી છે ?”

બંટી આગળ બોલ્યો “મે કહ્યું  તેને , હા, એક વાર મે તેને કહ્યું ,તું જે શાક ભાજી ખાય છે તેમાય જીવ છે, તું સાયંસનો સ્ટુડન્ટ છે ને ?, સાયંસ સમજે છે ને ? બોલ , તોય તું ખાય છે ને ?”.

સિધ્ધાર્થે કહ્યું હતું “વાત જીવની નહીં, દયાની છે, જ્યારે કોઇ પશુની હિંસા કરાય છે ત્યારે તેને થતા દર્દની કે જીવવા માટે જે તરફડીયા મારે છે તે કદી જોયું છે તે? આને  નિર્દયતા કહેવાય  “

નરેન્દ્રએ ફરી બંટીને સમજાવ્યો “ છોડ બંટી, સૌ સૌના વિચારોના સૌ માલિક છે. આપણે તેને નથી સમજાવી શકવાના કે નથી તે આપણને સમજાવી શકવાનો, આ વાતનો તંત મુક ને !“ 

બંટી એ હસતાં હસતાં કહ્યું “ એ….એ.. સાલો પોંગા પંડીત આપણને શું સમજાવવાનો હતો. જોયું નહીં ધમકી આપીને ગયો, એક દિવસ હું તમને લોકોને પાઠ શીખવાડી દઇશ, યાદ રાખજો”.  મધુ, રોશન બધા ચુપ થઇ ગયા હતા. સૌએ કહ્યું  “બંટી છોડ, આખી પાર્ટીની મજા કીરકીરા થઇ ગઇ.”

એકાદ અઠવાડિયા સુધી સિધ્ધાર્થ આ ગ્રુપથી અળગો જ રહ્યો, કોઇના પણ ફોન ઉઠાવતો નહતો, કોઇને મળ્યો નહીં. આખુ મિત્ર ગ્રુપ વિમાસણમાં પડી ગયું. મધુએ કહ્યું  “ચાલો એક વાર તેની રુમ પર જઇએ તેને થોડો મનાવી લઇ”

બંટીએ કહ્યું “ તું સાલ્લા એનો ચમચો છું, જા, તું એકલો… એ ફોન નથી કરી શકતો ?”   સિધ્ધાર્થ એક નાની ભાડાની રુમ લઇને રહેતો હતો, તેની ઇન્સ્ટીટ્યુટ રુમથી નજીક પડતી હતી. જાતે રસોઇ બનાવી લેતો, તેને રસોઇ આવડતી હતી, એટલે હોસ્ટેલમાં રહેવાની ગરજ ન હતી.

એકાદ બે અઠવાડિયા પછી સિધ્ધાર્થનો ફોન બંટીને જ આવ્યો “ હેલ્લો બંટી, ક્યાંછે ? ક્યાં છે આપણી ટોળીના મેમ્બરો ? તમે લોકો સાલ્લા કોઇ મને મનાવવા પણ ન આવ્યા ?, મને  થયું કે  મારે જ પહેલ કરવી પડશે. ચાલો બધાને કહી દે, આજે મારા તરફથી મારી રુમ પર પાર્ટી, એ પણ નોન-વેજ પાર્ટી, હું પણ આજથી શરુ કરીશ, ઓ.કે. ?, નોન-વેજ ડિશ પણ હું જ પ્રીપેર કરીશ. કહી દે બધાંને, નાઉ, યુ  ઓલ આર હેપ્પી ?.

બંટીએ મધુ, નરેન્દ્ર , રોશન બધાને ફોન કરી દીધો “હેલ્લો… સુલેમાન સુધર ગયા, આજે  સિધ્ધાર્થની રુમ પર પાર્ટી છે, એ પણ નોન-વેજ ડીશ સાથે !  બેટો, મોડો મોડોય લાઇન પર આવ્યો ખરો ! કહેતો હતો હું તમને પાઠ શિખવાડીશ, પોતે જ સરેન્ડર થઇ ગયો. ”

સિધ્ધાર્થની રુમ પર બધા ભેગા થયા, એક રુમ અને એક કિચન વાળી તેની રુમ હતી. આગળની રુમમાં તેણે ડાઇનીંગ ટેબલ અને ખુરશીઓ ગોઠવી રાખી હતી. બધા મજાકીયા મુડમાં આવી રહ્યાં હતાં, બંટી બોલ્યો “ કેમ પંડીતજી હાર ગયે ?, “ નરેન્દ્રએ કહ્યું “ સિધ્ધાર્થ, વોટ ઇઝ સ્પેશિયલ ડીશ ટુ ડે ?”

સિધ્ધાર્થે કહ્યું “ સ્યોર, દોસ્તો, હું પણ આજથી શરુઆત કરું છું તો પછી સમથીંગ મસ્ટબી વેરી સ્પેશિયલ, રાઇટ દોસ્તો ?” મધુ તો કિચનમાં આંટો મારી આવ્યો “ યાર રોટી, કાંદા અને ચટણી સિવાય કિચનમાં કંઇ દેખાતું નથી ! ધેન વોટ ઇઝ સ્પેશિયલ ?”    બંટી બોલ્યો “હું નોતો કહેતો, આ પોન્ગાપંડીત આપણને મુર્ગા બનાવશે !”

સિધ્ધાર્થે કહ્યું “ નો બંટી નો, ટુડે નો બડી ઇઝ મુર્ગા એન્ડ નો બડી વિલ ઇટ ઓલ્સો મુર્ગા, આ જે  જે ડીશ હું પ્રીપેર કરવાનો છું તે ભગવાન બુધ્ધના જમાનામાં એક જણ આરોગતો હતો. હું પણ તે જ ડીશ સર્વ કરવાનો છું, એક શરત કોઇ રુમમાંથી ઉઠીને બહાર નહીં જાય ”

ઘડી ભર બધા  હેબતાઇ ગયા “ સિધ્ધાર્થ વ્હાય જોકીન્ગ ! “

સિધ્ધાર્થે કહ્યું “ દોસ્તો નથીંગ લાઇક જોકીન્ગ , તૈયાર થઇ જાવ “ રુમમાં એકદમ સન્નાટો છવાઇ ગયો. મિત્રો કંઇ સમજે તે પહેલા સિધ્ધાર્થ ઝડપથી કિચનમાં ગયો અને મુર્ગીઓને કાપવાનો છરો લઇ આવ્યો.

“મારી શરત યાદ રાખજો, કોઇ બહાર નહીં જાય, પુટ યોર હેન્ડ ઓન ટેબલ, વિ વિલ ટ્રાય ટુડે ફિન્ગર ચિપ્સ, આજે હું તમારી આંગળીઓ કાપીને તેની ડિશ પ્રીપેર કરીશ”

બંટી બોલ્યો “વોટ નોનસેન્શ ગોઇન્ગ ઓન સિધ્ધાર્થ ?”

સિધ્ધાર્થ બોલ્યો “ નથીંગ લાઇક નોનસેન્શ, હું કે તમે પહેલા માણસ નથી જે માનવ ફીંગરની ડિશ આરોગશું, આ પહેલા ભગવાન બુધ્ધના જમાનામાં એક માણસ , જેનું નામ અંગુલીમાલ પડી ગયું હતું, જે જંગલમાં વટેમાર્ગીઓને ઉભા રાખીને લૂંટી લેતો,તેને મારીનાખી અને પછી તેની આંગળીઓ કાપીલેતો, તેની માળા બનાવીને પહેરતો, શા માટે ખબર નહીં, પણ ઇટ ઇઝ ઇન હિસ્ટ્રી,   સો આર યુ રેડી ? “  સિધ્ધાર્થ ગંભીર થઇ ગયો હતો. તેના ચહેરા પર અજીબ પ્રકારના ભાવ હતા, જેમ ક્યારેક ભુતપ્રેતના પ્રવેશ પછી માણસનો ચહેરો ડરામણો બની જાય તેવો. મિત્રો સિધ્ધાર્થનુ આ રુપ પહેલી વાર જોઇ રહ્યાં હતાં સૌ ડરી ગયા હતાં બંટીએ ઉઠીને બારણા તરફ જવા કોશીશ કરી.

સિધ્ધાર્થ એકદમ તાડુક્યો “ નહીં, બંટી નહીં, કોઇ બહાર નહીં જાય “ ફરી પાછો રુમમાં સન્નાટો છવાઇ ગયો. સિધ્ધાર્થ જાણે આજ હિંસક બનીગયો હોય તેવું લાગતું હતું.

મધુએ કહ્યું “ સિધ્ધાર્થ, છોડ પાગલ પણું, શું માંડ્યું છે તે ?”

સિધ્ધાર્થે કહ્યું “નો ફ્રેન્ડ નો, આજે હું કંઇ જ સાંભળવાનો નથી, બોસ, તમે જે કરો તે શાણપણ ! હું કરું તે પાગલ પણું , …….” સૌ સ્થગિત થઇ ગયા હતાં, હિપ્નોટાઇઝ જેવી અવસ્થામાં.

થોડો સમય મૌન રહી સિધ્ધાર્થે કહ્યું “સાંભળો , ગેટ રીલેક્ષ , આ તો મે તમને ઝટકો આપવા માટે એક નુસ્ખો અજમાવ્યો હતો, બાકી દર્દ અને તરફડાટ શું હોય છે તેનો અંદાજ આવ્યો ? આજ પછી ક્યારેય મારી નોન-વેજ ન ખાવા બદલ મજાક કરી છે તો વાત છે તમારી”

પછી સિધ્ધાર્થ એક દમ ખડખડાટ હસી પડ્યો.

બધા મિત્રો એકસાથે બોલ્યા “ યાર તે તો અમને ડરાવી દીધા ! આવી મજાક ? “

મધુહસીને બોલ્યો “દોસ્તો આ પોન્ગા પંડીતના ડ્રામાથી બંટીનું નોન-વેજ તો જરુર છુટી ગયું હશે” અને આખુ મિત્ર મંડળ ખડખડાટ હસી પડ્યું.

સિધ્ધાર્થે કહ્યું “ સૌ  સૌનો પોતાનો વિચાર હોય છે, સૌને પોતાનો નિર્ણય લેવાનો અધિકાર હોય છે, વિચારનો વિવેક જરુરી હોય છે, બાકી સૌ આઝાદ ભારતના આઝાદ નાગરીકો છો, લેટ અસ એન્જોય ટુડે, બાજરાના રોટલા, ઉંધીયું અને લસણની ધમ ધમાટ ચટણી, ચાલશે ને? મેં ઓર્ડર આપીને સ્પેશિયલ કાઠીયાવાડી હોટલ માંથી મંગાવેલ છે ?”

બધા મિત્રોએ આનંદની ચિચિયારીઓ પાડીને સિધ્ધાર્થનું મેનું વધાવી લીધું. રુમમાં ખુબ જ અવાજને ઘોંઘાટથી પરેશાન થઇ પડોશમાં રહેતા ગિરધર કાકા આવીગયા “ અલ્યા છોકરાઓ આટલો બધો ઘોંઘાટ શેનો કરો છો ?”

બધાએ એક સાથે જવાબ આપ્યો “ કાકા આજથી નોન-વેજ બંધ …..!”  

બ્લોગ-૬૯

યે તેરા ઘર, યે મેરા ઘર…

( હિન્દી સાહિત્યમાં કમલેશ્વરજીની વાસ્તવવાદી વાર્તાઓ હંમેશા ગમી છે. સમાજની વાસ્તવિકતામાં સર્જનની કડી મળી જાય છે.આ નાની વાર્તા પાછળની ભુમિકા કંઇક આવી છે. કંપની બસ પનવેલથી પુના રોડના હાઇવે પર થઇ અને ફેકટરીએ જાય છે. હાઇવે પર આર્ટીફીસીયલ ફૂલોના ડેકોરેશન વાળા, હેલમેટ વાળા, નેતરની ખુરશી અને મુંઢા વેચવા વાળા, સારા સારા કાચના ઝુંમરો  તેમ જ સારી ક્વોલીટીના સોફા-સેટ અને બેડ વેચવા વાળા રોડના કિનારે ફેમિલી સાથે ઝુંપડું બાંધીને રહેતા હોય છે. સોફા સેટ અને બેડ વેચવા વાળાનું ફેમિલી જોઇને આ નાની વાર્તા અને એક રચનાનું સર્જન થયું. )

 હું ,છુ ત્યાં ઘર તારું નથી,

તારુ ઘર, એ મારું નથી.

તું સજાવી દે મને ઘર,

નસીબ એવું સારું નથી.

આ જ રસ્તો, આ વ્યવસ્થા,

કોઇ ઘરને તાળું નથી.

એક પડછાયો મળે ના,

ક્યાંયથી અજવાળું નથી.

આ નગરનો રાજપથ છે,

રાંકનું સરનામું નથી.       -સ્વરચિત

 દાતણ કરતા કરતા પોપટે બુમ પાડી,

“ એ ..રુપલી,  ટકલીને સોફા પરથી ઉઠાડ, સવાર પડી ગઇ, રોડ પર નીકળતા વાહનો માં તારો બાપ  કોઇક ગરાગ પણ હોય, ગીરાગ સોફા પર આપડૂં છોકરુ સુતેલું જુએ ઇ સારુ નઇ, એનું મન ઉઠી જાય , વસ્તુ લેવાનો વિચાર માંડી વાળે, ખબર પડે છે ? “

રુપલી તેની પત્નીનું નામ હતું અને ટકલી તેની ત્રણ વર્ષની છોકરીનું નામ. માથા પર ભરપૂર અને લાંબા વાળ હોવા છતાં નાનપણમાં વાળ ઉતરાવ્યા ત્યારથી તેનું નામ  ’ટકલી ’ ચાલું રહ્યુ .

“ચૂલા પર ચા મેલી છે, ઉભો રે , રાડું પાડમાં, સવારે સવારે મારો બાપ કોઇ સોફા લેવા ન આવે” રુપલીએ છણકો કરીને જવાબ આપ્યો. રોડ પાસે આવેલા એક ઝાડ નીચે સાંઠીકડા ભેગા કરી સળગાવ્યા હતા ત્રણ પથ્થર ગોઠવેલા ચૂલા ઉપર ચા બનતી હતી. બાજુમાં પાંચ છ તૂટેલા વાંસ ઉપર ફાટેલી તાડ પત્રી નાખી અને છાંયડે સુવા બેસવા પુરતી ખપ લાગે તેવી ઝુંપડી હતી.

“ ચા પીને બીડી પીવા બેસી નો જતો, સામેની કોલોનીમાંથી એક ડોલ પાણી ભરીને લાવી છું. અડધી ડોલમાં ખંખોળિયું ખાઇ લે અને જલદી ગરાગ જોવા લાગ” રુપલી કપડાના ટુકડાથી ચા ગાળતા ગાળતા બોલી. પછી જલદીથી રોડની સાઇડ પર ગોઠવેલા બે ત્રણ સોફાસેટ તરફ ગઇ અને ટકલીને ઝકઝોરી હલાવી નાખી “ ઉઠ, એ ટકલી ઉઠ, હમાણા તારો બાપ કોઇ ગીરાગ આવશે, ઉઠ…”  ટકલી આંખો ચોળતી ચોળતી ઝુંપડીમાં જઇને ગાભા જેવા ગોદડાનો ઢગલો હતો તેના પર ઉંધી પડી ને સુઇ ગઇ.

થોડી જ વારમાં એક  મારુતી ૮૦૦  કાર આવીને ઉભી રહી. આજુ બાજુના ગામડા વાળા અને મિડીયમ ક્લાસના ફ્લેટોમાં રહેતા લોકો માટે સારા અને સસ્તા ફર્નીચર  માટે આ બહું અનુકુળ જગ્યા હતી. પોપટ અડધી ડોલ શરીર પર ઢોળી ઝટ ઝટ લેંઘો અને બનીયન પહેરીને  ગ્રાહક પાસે આવી ગયો.

“ આવો સાહેબ, જુઓ આ સોફા સેટ શો-રુમમાં લેવા જશો તો આઠ હજાર જેવું પડશે, પડેને સાયબ ! તેનુ દુકાનનું ભાડું. માણસોના પગાર, ટેક્ષ બેક્ષ લાગેને સાહેબ ! આમારે આવી કોઇ પંચાત નહીં. જુઓ આ અમારુ ઝુંપડુ, ભાડુ નહી ટેક્ષ નહીં, સરકાર નહીં, કોઇ કોઇ વાર ટ્રાફિક પોલીસ વાળા હેરાન કરીને ચા પાણીના પાંચ દશ રુપિયા લઇ જાય, અમે ત્રણ હજારમાં લાવી, બે ત્રણ સેટ લાવી સો બસો કમાઇ લઇ, વળી પાછા બેત્રણ સેટ લઇ આવી, સાહે બ અસ્સલ ઉદેપુરનો માલ, ઇ પાક્કુ. “

ગ્રાહક બોલ્યો “અમારે બાર બાય બારનો એક ડ્રોઇંગ રુમ છે અને દશ બાય દશનો એક બેડ રુમ છે “

વાંધો નહીં સાયબ “ એય રુપલી આંય આવ, પેલી કુતરા હાંકવાની લાકડી અને દશ ફુટીયા દોરી લાવતો “

રુપલી નાની લાકડી અને દશ ફુટ લાંબી દોરી લઇને આવી, પોપટે દશ ફુટનું માપ લઇને એક સ્પેશિયલ દોરી તૈયાર કરી હતી. કોઇ ગ્રાહક જેવું પોતાના રુમનું કે ફ્લેટનું માપ બોલે કે તરત જ તે ગ્રાહકને પટાવવા માટેનો આ નુશ્ખો અજમાવતો.

દશ ફુટની દોરીનો એક છેડો રુપલીને પકડાવતો અને બીજો છેડો પોતે લઇને દશ ફુટનું માપ લઇ અને કુતરા હાંકવાની લાકડીથી લીટો તાણતો “ શેઠજી આ દશ ફુટ, બરા બર !” બે પગલા પોતે ભરીને બોલતો સાહેબ “ બાર ફુટ, બરાબર ! “  એમ કહેતો કહેતો બાર બાય બારનું જમીન પર ચોકઠું બનાવી નાખતો “ સાહેબ જુઓ આ તમારો ડ્રોંઇગ રુમ બરાબાર ! બારણું કઇ સાઇડમાં છે ? “ એટલે ગ્રાહક ઇશારો કરીને બતાવતો “ પેલી બાજું “ એટલે બે એક ફુટની દોરેલી લાઇન પગ વડે ભુંસી નાખી “ લો સાબ આ બારણું “. પછી રુપલીની મદદથી સોફા-સેટ આખો જાણે ડ્રોઇંગ રુમમાં ગોઠવતો હોય તેમ ગોઠવીને બતાવતો,  “ લો શેઠજી , જોઇલો, હજી પણ તમારા ડ્રોઇંગ રુમમાં  કેટલી બધી જગ્યા બચી છે ? “

 

ગ્રાહક પટી જતા અને સોફા-સેટ લઇ જતા ત્યારે રુપલીની સામું કપાળ પર આંગળી ટેકવીને રુપલી સામે હોંશીયારી બતાવતો “  જોયું ! ભગવાને આપણને રહેવા ફલેટ કે બંગલો નથી આપ્યો પણ તેમને પટાવી શકે તેવું દિમાગ તો આપ્યું છે ને ? “ રુપલી પણ હરખાઇ જતી એક તાલી દઇ દેતી.

રુપલી પણ પોતાના તરફથી કંઇક ઉમેરવું જોઇએ તેમ  “ આપણી ટકલી કેટલી નસીબ વાળી છે સૌ પેલા સોફા પર આપણી ટકલી સુએ છે, આ શેઠીયા લોકોના છોકરાઓને તો પછી નસીબમાં આવે છે.

પોપટનેય હવે હામાં હા પુરાવવા સીવાય છુટકો ન હતો.

ફરી એક કાર ધીરી પડે છે, પોપટ ગ્રાહકને પટાવવા પાછો સજાગ થઇજાય છે.

બ્લોગ- ૬૮

ते हिनो दिवसा गता..

( ઇન્ટરનેટ પ્રોબ્લેમને લીધે દિપાવલીની શુભેચ્છા પાઠવવા માટે ઘણો મોડો છું, દરગુજર કરશો )

જિંદગી

ધૂપની જેમ જિંદગી બળ્યા કરે,
રૂપ જાણે રાખ થઇ, ખર્યા કરે.

સમયનો કાંટો ભલે આગળ ધસે,
ઊંટ જેવો થઇ, અતીત ચર્યા કરે.

રોજ સોનાની ભરી તાસક,રવિ,
એક દિ ઓછો કરી, ધર્યા કરે.

જેટલા પક્ષી ઉડાડું યાદ ના,
સૌ નગર માથે મળી, ફર્યા કરે.

ઉટકો લોટો હવે અભરાઇનો,
તો, દિવાળી હોય એવું થયા કરે.             – સ્વરચિત

ते हिनो दिवसा गता..વિતી ગયેલા દિવસો કદી પાછા આવતા નથી,આજ દિવાળી કાલ દિવાળી ….આ વાક્ય અમે નાનપણમાં બોલતા પછી આગળ જે બોલતા તે લખાય તેવું નથી. પણ આજે વિચાર કરું છું તો લાગે છે કે ઘણી બધી દિવાળીઓ જતી રહી ! અચાનક મને મારા ગામની દિવાળી યાદ આવી ગઇ. જે યાદ કરતા એમ લાગે છે કે ઘણું બધું જીવાઇ ગયું . ભુતકાળ ગમ્મે તેટલો દુ:ખમાં વિત્યો હોય તોય વાગોળીએ ત્યારે મીઠો લાગે છે.

મારા ગામ લીંબડીના જગદીશ આશ્રમની જાહો જલાલી યાદ આવે, ત્રણ સ્વામીજીઓ, જેમણે ઉંચી આધ્યાત્મિક પ્રવૃતીઓથી આશ્રમને આખા ગામનું શ્રધ્ધા સ્થાન બનાવી દીધો હતો. ભગવાનજી ભાઇની સંગીત સાથેની હરિકથા યાદ આવે .ગૃહસ્થ છતાં ઋષી જેવા લાગતા. સફેદ દાઢી અને સફેદ વાળની જટા જેવી અંબોડી રાખતા ,હાથમાં કરતાલ લઇને હરી-કથા ગાતા,ઘણા સમય પછી ખબર પડેલી કે શ્રી ભગવાનજી ભાઇ લાઠી ગામના હતા. લાઠી એટલે આપણા માનીતા અને જાણીતા કવિ શ્રી કલાપીનું ગામ.શ્રી મોરારી બાપુ પહેલા જો કોઇ કથા સાંભળવામાં રસ પડ્યો હોય તો તે ફક્ત ભગવાનજી ભાઇની હરિકથામાં,

મારા ગામના કર્મકાંડી બ્રાહ્મણો, શુલ્કજીઓ, ગામની ઉભી બજારમાં આવેલી દુકાનો, દયારામ ભાઇ ખત્રી, મોતીભાઇ સોની, અમૂલ ભાઇ દવા વાળા,આ બધાજ પોતાના હોય એમ લાગે. આજે લખીને જેમને યાદ કર્યા છે તેમાંથી કોઇ હૈયાત નથી. ઘણા બધા મિત્રોએ પણ કોઇને કોઇ બહાને અચાનક અધવચ્ચે જ વિદાય લઇલીધી, કારણોના આશ્ચર્યો છોડતા ગયા. ઘણા માનીતા લેખકો અને કવિઓએ પણ એક્ઝીટ લઇ લિધી, ચંદ્રકાન્ત બક્ષી, હરિન્દ્ર દવે, બકુલ ત્રિપાઠી, રમેશ પારેખ, આદિલ મન્સુરી, રતીલાલ જોગી અગણીત નામોની યાદી થઇ જાય. વાચકોથી રીસાઇને આખી એક પેઢી જાણે ડેલીના નાના દરવાજેથી એક એક કરીને વિદાય થઇ ગઇ. કાળ ચક્ર રોકાતું નથી એવું ભાન થઇ જાય. વિતેલા દિવસો ફરી ક્યારેય પાછા આવતા નથી.

બ્લોગ- ૬૭

Trust ( વિશ્વાસ )

નથી આ ઘટના ,નથી સત્ય ઘટના, આ  તો છે પૂર્ણ સત્ય.

એક વર્ષના બાળકને તેના પિતા રમાડતા રમાડતા જ્યારે હવામાં ઉછાળે છે ત્યારે તે બાળક હસતું  રહે છે, તેને ડર નથી હોતો, કારણ કે તેને પુરો વિશ્વાસ હોય છે કે પિતા તેને ઝીલી લેશે , વિશ્વાસનો આ સૌથી ઉત્તમ દાખલો છે.

 

આ કોઇ ઘડી કાઢેલી વાત નથી, કે નથી  કોઇ સત્યઘટના, આતો  જિંદગીનું પૂર્ણ અને કોરે કોરું સત્ય છે.

સો એ સો ટકા વિશ્વાસ જેને કહેવાય તેનો આ ઉત્તમ દાખલો છે. આપણે જો જાત નિરીક્ષણ કરીએ તો ધીરે ધીરે ખ્યાલ આવે કે આપણે જે જે વ્યક્તિઓ સાથે જીવી રહ્યા છીએ અથવા જેની જેની સાથે આપણને રોજ પનારો પડે છે તેવા, ઘરના કે બહારના બધા વ્યક્તિઓ સાથે આવો વિશ્વાસ કેળવવો આપણાથી શક્ય બનતો નથી. એક વર્ષના બાળક અને પિતા વચ્ચે જેવો વિશ્વાસ હોય છે તેવો બધા સાથે નથી રહી શકતો તેનું મુળ કારણ જિંદગીમાં અસલામતી ભાવ પ્રવેશ કરી જાય છે તે છે. દુનિયાદારીના સારા નરસા અનુભવોને લીધે  અસલામતીનો ભાવ મનમાં ઘર કરી જાય છે અને આપણે  દરેક વયક્તિને જુદા જુદા માપદંડથી જોવાનું ચાલું કરીએ છીએ.

 

સલામત જિંદગી માટે કેટલું જોઇએ ? કબીર સાહેબે તેમના એક દોહામાં કહ્યું છે.

 

साइं इतना दीजिये,  जामे कुटुम्ब समाये  ।  मै भी भूखा न रहुं , साधु न भूखा जाय ।

 

 કબીરજીએ જાણ્યે અજાણ્યે  એક સારી અર્થ વ્યવસ્થાનો ધર્મ બતાવી દીધો છે. અંતરમાં ઘર કરી ગયેલ અસલામતિના ભાવને દૂર કરવાની દવા બતાવી દીધી છે. કુટુંબનુ ભરણ પોષણ થાય  અને ઘર આંગણે આવેલ સાધુ કે મહેમાનને જમાડ્યા વગર પાછો ન મોકલીએ, આટલી વ્યવસ્થા થઇ જાય તો બીજું શું જોઇએ ? પછી આખી દુનિયા ઉપર આપણે વિશ્વાસ મુકી શકીએ. ફક્ત આટલાથી સંતોષ હોવો જરુરી છે.

એક જુની રચના મઠારીને મુકું છું.

ભરોસો

હકીકતની હવેલીના બધા આ દ્વાર ખુલ્લા છે,

ભરોસો આપને  જો હોય, નગર બજાર ખુલ્લા છે.

            કહેવી વાત હોય જુઠી, હવેતો કાનમાં કે જો,

            અંહી એકેક દિવાલો તણા સૌ કાન ખુલ્લા છે.

વિસામો બે ઘડી લેવા, ઉઘાડા છે અમારા દિલ,

તમારે કાજ મંદિરીયે બધા આવાસ ખુલ્લા છે.

            ઉતારા અંહિ ન ફાવે તો, પછી લાચાર બીજું શું ?

            જવાનું હોય નક્કી તો, જવાના માર્ગ ખુલ્લા છે.

નકામા ના હવે કરશો, પુરાણું યુધ્ધ શબ્દોથી,

અમારા સૈન્યમાં સૌના, હજુ હથીયાર ખુલ્લા છે.

            પુરાવા જે હતા જાણી, કદિ ફરિયાદ ક્યાં કીધી ?

            સભા થઇ ગઇ હવે પુરી, સભાના ન્યાય ખુલ્લા છે. 

-  સ્વરચિત

બ્લોગ-૬૬