“પંચતંત્ર” :૨૨૦૦ વર્ષ જુના આ ગ્રંથના બોધ ૨૧મી સદી માંય એટલા જ બોધ દાયક.

મારે અને મારા મિત્ર થાનકીને ફોન પર અવારનવાર નવા નવા વિષયો ઉપર વાતો નીકળે, એક વાર થાનકીએ કહ્યું ” પંચતંત્રની એક વાર્તા છે, નોકરે પોતાની જરુરીયાતને જાળવી રાખવી જોઇએ આ વાત વિષ્ણુ શર્મા નામના પંડીતે હજારો વર્ષો પહેલા પંચતંત્રની વાર્તામાં જણાવેલ છે, અને તે વાતનો બોધ આજેય એટલો જ મહત્વ ધરાવે છે” એમ કહીને તેણે ટૂંકમાં વાર્તા કહી અને કાયમની ટેવ મુજબ અમે ખૂબ હસ્યા.

આજે ૨૧મી સદીની જ વાત લઇએ, વિશ્વમાં ચારે તરફ મંદીનું મોજુ ફરીવળ્યું છે. મંદીના ઓઠા હેઠળ આજે ઉદ્યોગપતિઓ અને મોટા મોટા નામી અને કોર્પોરેટ લેવલના શંકુલો પોતાનો સ્ટાફ ઓછો કરી રહ્યાં છે. રીતસર ઝાડુ મારી સફાયો કરવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે, હકીકતમાં કામ એટલું જ છે, કામ ઓછું નથી થયું. પંચતંત્રની જે વાર્તા થાનકીએ ફોન પર કરી હતી તે આ વાતને લગતી જ છે.

એક ગુફામાં સિંહ રહેતો હતો. જ્યારે તે ઊંઘી જતો ત્યારે એક ઉંદર તેની આજુ બાજુ ફર્યા કરતો અને તેની ઊંઘમાં ખલેલ પડતી. તેણે વિચાર કર્યો કે એક બિલાડીને ચાકરીએ (નોકરીએ) રાખી લઉં. જ્યારે હું સુઇ જવું ત્યારે તે ઉંદરનું ધ્યાન રાખે, તેની બીકથી ઉંદર નજીક આવવાની હિંમત નહીં કરે. ભાઇ, બિલાડીની નોકરી ચાલું ! સિંહ સુઇ જાય, અને બિલાડી ઉંદર નજીક ન આવે તેનું ધ્યાન રાખવા જાગતી બેસી રહે. બિલાડીને એકનું એક કામ કરતા કંટાળો આવવા લાગ્યો. એટલે તેને વિચાર કર્યો કે ઉંદરને મારીનાખું એટલે ઝંઝટ ખતમ. અને તેણે ઉંદરને લાગ આવતા જ ખતમ કરી નાખ્યો. સિંહને એવું લાગ્યું કે હવે બિલાડીને ચાકરી (નોકરી ) પર ચાલુ રાખવાની જરૂર નથી, હવે તેના જોગ કોઇ કામ રહ્યું નથી, સિંહે બિલાડીને છુટ્ટી કરી દીધી.

પંચતંત્રની વાર્તાનો બોધ આજના સંદર્ભે પણ એટલોજ લાગુ પડે છે ને ? સમજવા જેવો છે ને ?

 વિષ્ણુ શર્મા નામના પંડીતે “પંચતત્ર ” નામના ગ્રંથની રચના ઇ. પૂર્વે બીજી સદીમાં સમ્રાટ અશોકના મૃત્યુ પછી અને શૃંગ વંશના રાજા પુષ્યમિત્રના સમયમાં કરી હતી. એક દંત કથા પણ આ ગ્રંથ વિષે સાંભળેલી છે. એક રાજાએ પોતાના મૂર્ખ અને બુધ્ધુ જેવા રાજ કુમારોને વ્યવહારુ જ્ઞાન મળે તે માટે આ વિષ્ણુ શર્મા નામના પંડીતને રોક્યો, પશુ પક્ષીઓની વાર્તાઓ કહીને આ પંડિતે રાજનિતી, અર્થકારણ અને નિતીશાસ્ત્રના એવા એવા પાઠો સમજાવ્યા છે કે સામાન્ય માણસ પણ સહજતાથી સમજી શકે. આ પંચતંત્ર ગ્રંથ ઇ.સ.ની છઠ્ઠી સદીમાં તો દુનિયામાં પ્રખ્યાત થઈ ગયો. માત્ર ભારતના જ નહી પણ ચીન, જાપાન, ફ્રાંસ અને જર્મન વિદ્વાનોએ પણ આ ગ્રંથની મુક્ત કંઠે પ્રંશંસા કરી છે. અગિયારમી સદી સુધીમાં આ ગ્રંથનો અનુવાદ અરબી, સીરિયન, લેટીન, ગ્રીક, ઇટાલીયન, જર્મન અને ફ્રાંસ જેવી વિશ્વની ઘણી ભાષામાં થયો. આ ગ્રંથ વિશ્વ સાહિત્યની કક્ષામાં મુકાઇ ગયો. ૧૯૬૫ માંઅમેરિકન યુનિવર્સીટીના સંસ્કૃત અને ભાષાના પ્રોફસર સર ફ્રેન્કલીન-એડગર્ટે તેનો અનુવાદ અંગ્રેજીમાં કર્યો  ” The Panchtantra Translated from Sanskrit “. પંચતંત્ર એક અજોડ શૈલીનો ગ્રંથ છે. આ ગ્રંથની વાર્તાના બોધપાઠો આજે ૨૧મી સદીમાં પણ  સચોટ ઉદાહરણો પુરા પાડે છે.

( આજે ૫૦ બ્લોગ પુરા થયા, હંમેશા પ્રેરક બનીને રહેલા બ્લોગ મિત્રોનો આભાર )